Dodenherdenking Blokzijl

Toespraak door Tilko Gernaat namens de gemeente Steenwijkerland tijdens Dodenherdenking Blokzijl, 4 mei 2024. Er waren circa 135 mensen aanwezig tijdens de plechtigheid.

Geachte aanwezigen, beste jongens en meisjes,

Namens het gemeentebestuur van Steenwijkerland heet ik jullie welkom op deze 4 mei-herdenking in Blokzijl. Het landelijke thema voor 4 en 5 mei is “Vrijheid vertelt: opmaat naar 80 jaar vrijheid”. Hiermee vraagt het Nationaal Comité nadrukkelijk aandacht voor de littekens die de Tweede Wereldoorlog achterliet, en die nog steeds zichtbaar zijn. Ook al zijn we acht decennia verder in de tijd.
Hoe lang nog zullen wij hier zo met elkaar staan? Hoe kunnen we in de verre toekomst op een waardevolle manier blijven herdenken en vieren? Dat vraag ik mijzelf soms af, in het besef dat nieuwe generaties niet langer opgroeien met de vanzelfsprekendheid van een gezamenlijk oorlogsverleden. Dat is nou eenmaal zo. Maar we moeten er alles aan doen dat binnen onze mogelijkheden ligt om dat verleden te delen. En ons terdege bewust zijn van het sluimerend gevaar dat onverschilligheid heet.
Een docent Burgerschap van een ROC zei laatst op tv “dat er onder leerlingen in het middelbaar onderwijs veel te weinig kennis is van de Holocaust.” Dat er ook sprake is van Holocaust-ontkenning. Hij zei: “Als je de kennis niet krijgt, is er ook geen begrip voor het verhaal van de ander.” Deze leraar riep zijn collega’s dan ook op, om op school nog veel méér met elkaar in gesprek te gaan over de Tweede Wereldoorlog. Juist op school, waar groepsvorming begint en vooroordelen al te gemakkelijk op de loer liggen. Extra onderricht is noodzakelijk. Want de haat is niet gedoofd, en antisemitisme helaas springlevend.
Vandaag herdenken we in Blokzijl de acht leden van familie De Horst, de enige Joodse familie die dit stadje telde vóór 1940. De Stolpersteine – of struikelstenen – in de Kerkstraat en Zuiderstraat dwingen ons te blijven denken aan de deportatie en moord van deze acht Blokzieligers. Mensen zoals u, jij en ik, die gewoon deel uitmaakten van het dagelijkse leven in deze plaats.
Ook gedenken we enkelen van de militaire slachtoffers die voor onze vrijheid hebben gevochten. Zeven jonge, geallieerde vliegers liggen hier begraven. Het zijn Thomas Briggs, Peter Doye, Harry Lewis, Ernest Mell, Arnold Munday, Leslie North en Leslie Swanston. Zij vormden de bemanning van een Engelse bommenwerper, die op 15 februari 1944 door een Duitse nachtjager uit de lucht werd geschoten.

Over geen historisch onderwerp is zoveel gepubliceerd als over de Tweede Wereldoorlog en nóg steeds verschijnen er boeken, films, series, podcasts die ‘vergeten geschiedenis’ aan het licht brengen. Of ons aan het denken zetten, met elkaar in gesprek brengen en zo de dialoog voeden. Daarmee geven we herdenkingen als deze hun eigentijdse betekenis. Elk jaar opnieuw.

Jaren geleden vroeg het Nationaal Comité 4 en 5 mei aan jongeren om een gedicht te schrijven met hún visie op herdenken en vieren, op oorlog en vrede. Dit is zo’n gedicht van een tiener. Ik wil het graag met jullie delen. Het heet “Mijn oorlog”.

Mijn oorlog

“Mijn oorlog speelt zich af in films uit Hollywood.
Ik ken ze niet,
De kampen de treinen
Van angst. De slachtoffers
Slechts acteurs.

Mijn oorlog staat gedrukt in dikke boeken.
Ik ken ze niet,
De gruwelijke beelden
Van verdriet. De doden.
Slechts als cijfers.

Mijn oorlog.
Twee stille minuten, eens per jaar.
Ik ken hem niet,
Maar ik besef de angst,
Het leed van toen en nu.
Ik herdenk.”

Bedankt voor uw en jullie aanwezigheid.

Toespraak door historicus Martin van der Linde tijdens voorprogramma Dodenherdenkin op 4 mei in ’t Lam.

4 mei 2024 Herdenkingsbijeenkomst in 't Lam