Van café tot huisarts: dorpen in hele land zien voorzieningen verdwijnen

Voorzieningen als de huisarts, bibliotheek, basisschool of supermarkt staan steeds vaker onder druk op het platteland. Dat blijkt uit een analyse van regionale omroepen op basis van cijfers van het CBS. In ongeveer 51 procent van alle buurten en dorpen is de bereikbaarheid van dit soort basisvoorzieningen de afgelopen vijf jaar verslechterd.

Onderzoeker Suzan Christiaanse van de Rijksuniversiteit Groningen doet onderzoek naar hoe inwoners omgaan met het verdwijnen van voorzieningen en welke impact dat heeft op dorpen.

Volgens Christiaanse is het verdwijnen van voorzieningen lang vooral toegeschreven aan bevolkingskrimp, maar dat beeld is volgens haar te simpel vertelt ze in het RTV1-programma ‘1 op Vrijdag’. ‘De grootste oorzaken liggen bij economische effecten zoals schaalvergroting,’ legt ze uit. ‘Grotere vestigingen zijn winstgevender, waardoor kleine winkels en voorzieningen het vaak niet redden.’ Daarnaast spelen veranderend consumentengedrag, online winkelen, toegenomen mobiliteit en vergrijzing een grote rol.

Door vergrijzing hebben we voorzieningen dicht bij huis nodig

Juist die vergrijzing zorgt voor een tegenstelling. Ouderen hebben vaak behoefte aan voorzieningen dichtbij huis, zoals een supermarkt of zorgvoorzieningen, maar juist die verdwijnen. ‘Het aantal verzorgingstehuizen is niet meegegroeid met het aantal senioren,’ zegt Christiaanse. Ook bij supermarkten zien we dat vooral grote ketens overblijven en kleine dorpswinkels verdwijnen, soms simpelweg omdat er geen opvolger is als de eigenaar stopt.

Christiaanse benadrukt dat het verlies van voorzieningen niet alleen praktisch is. ‘Voor mensen die minder mobiel zijn of geen auto hebben, is bereikbaarheid echt een probleem. Maar ook voor anderen voelt het sluiten van een voorziening als verlies.’ Dat komt door de sociale en symbolische waarde. ‘Een supermarkt, school of café is meer dan een functie. Het zijn plekken die bijdragen aan de identiteit, levendigheid en samenhang van een dorp.’

Gemeenten moeten met inwoner nadenken over wat belangrijk is

Volgens Christiaanse ligt er een belangrijke taak voor gemeenten om samen met inwoners na te denken over wat echt belangrijk is. Daarbij kan gekeken worden naar het combineren van functies. ‘Een supermarkt is vaak ook een pakketpunt, pinautomaat of afhaalplek voor medicijnen. Als die verdwijnt, verdwijnen al die functies tegelijk.’

Tegen de trend in is zo’n 15 procent van de buurten er de laatste vijf jaar juist op vooruitgegaan. Concreet betekent dit dat zich in bijna een op de tien buurten een of meerdere soorten voorzieningen hebben gevestigd. In de overige gevallen zijn voorzieningen dichter bij een buurt terechtgekomen. Het kan dus wel.

Gelukkig dat de Stadsvisie Blokzijl 2030-2050 hier ook oog voor heeft. Want een toekomst van kleine kernen is niet haalbaar met mooi groen, goede horeca en varende en fietsende toeristen alleen. Het vraagt juist ook om inwoners, middenstand en soms hele basale voorzieningen die de toekomst leefbaar maken.

Opgetekend door Karin Klomp; bron: februari 2026, RTV 1 en NOS